Informacje o gotach

Goci, niemal od początku swojego istnienia na Starym kontynencie, uważani za lud czy naród, faktycznie byli związkiem plemion pochodzenia germańskiego. Podstawowe informacje dotyczące ich dziejów pochodzą od kilku pisarzy-kronikarzy antycznych. Pierwsze wzmianki pochodzą od Greka Strabona, który znał ich pod nazwą Guiones, Gotones. Od niego właśnie wiemy, że w początkach naszej ery wiedziano już o ich siedzibach na Pomorzu. Jako kolejni, Gotów wymieniali : Tacyt (98 r. po Chr.) oraz grecki geograf Ptolemeusz (ok. 160 r. po Chr.), który lokalizował ich po prawej stronie dolnej Wisły. Bez wątpienia najwięcej informacji dotyczących omawianego „ludu” znajdowało się w dziele Kasjodora „Dzieje Gotów” z pierwszej połowy VI wieku. Niestety tekst ten nie zachował się, a wiedza w nim zawarta znana jest tylko fragmentarycznie, dzięki streszczeniu wykonanemu przez Jordanesa w połowie VI wieku zwanym Getica.

Na podstawie wielu badań ustalono, że pierwotna siedziba Gotów znajdowała się najogólniej na terenie Skandynawii. Według źródeł pisanych Goci mieli wywodzić się z mitycznej wyspy Skandia, skąd plemię Amalów pod wodzą króla Beriga ruszyło na trzech łodziach (?) ku nowym ziemiom, a owa nowo stworzona ojczyzna położona na przeciw ujścia rzeki o imieniu Viskla nazwana została – Gothiskandza (Nowa Gocja). Wydarzenia te, które miały miejsce około 70 r. po Chr. były zarazem początkiem wielkiej, kilkusetletniej wędrówki „ludu” gockiego przez tereny całej Europy.

Pod koniec II wieku Goci wyruszyli na południowy-wschód, docierając m.in. do Kotliny Hrubieszowskiej. Skrupulatnie zaplanowana akcja zajmowania nowych terenów skupiła się na bogatym i dogodnie położonym regionie w międzyrzeczu Huczwy i Bugu.

Już w połowie III wieku w wyniku „drugiej fali ekspansji” Goci docierają na zachodni Wołyń i Podole, równocześnie rozwijając swoją potęgę ekonomiczną w tworzącej się stolicy gockiej w sercu Kotliny Hrubieszowskiej. Ze źródeł wiemy, iż oddziały Gotów w 230 r. szturmowały Olbię i Tyras, a w 239 r. stanęły do walki z Rzymianami dowodzonymi przez cesarza Gordiana III. Druga połowa III wieku to kolejne działania militarne najogólniej na terenach północnych wybrzeży Morza Czarnego. W 250 roku gocki wódz Cniva zdobył Filipolis, a wraz z plemieniem Herulów palą położone najdalej na wschód wysunięte miasto greckie – Tanais (u ujścia Donu do Morza Azowskiego). Uwadze kronikarzy nie umknęły oczywiście gockie rajdy pirackie po Morzu Czarnym czy spustoszenie Bałkanów. W 324 roku doznali jednak klęski pod Chrystopolis, z rąk cesarza Konstantyna Wielkiego, ale nie był to bynajmniej koniec gockiej kariery polityczno-militarnej w Europie.

Około połowy IV wieku na terenie dzisiejszej Ukrainy istniało Królestwo Gotów pod wodzą Hermanaryka. Nadciągające ze wschodu zagrożenie w postaci najazdu Hunów doprowadziło władcę aż do samobójstwa. Wtedy też nastąpił rozłam Gotów na Ostrogotów i Wizygotów. 9 sierpnia 378 roku to właśnie Wizygoci (czyli zachodni odłam) zwyciężyli Rzymian pod Adrianopolem i zabili cesarza Walensa, a 24 sierpnia 410 roku król Wizygotów Alaryk zdobył, jako pierwszy barbarzyńca, Rzym. Wędrówki o Europie, doprowadziły wojownicze plemiona gockie aż do Hiszpanii, gdzie powstały dwa królestwa, tuż po tym jak na teranie Italii Ostrogoci założyli swoje „państwo” ze stolicą w Rawennie. Burzliwe dzieje Gotów oraz ich fenomenalna licząca kilkaset lat przemyślana i dobrze zorganizowana ekspansja w Europie do dziś budzi wiele emocji i jest wdzięcznym tematem badań. „Soczewka kulturowa” – czyli gocka stolica w Kotlinie Hrubieszowskiej.

Wybitny badacz dziejów gockich, prof. Andrzej Kokowski sformułował tezę, iż jedną z najważniejszych ról w dramacie dziejów kultury Gotów w okresie od końca II do przełomu IV i V wieku po Chr. odgrywała Kotlina Hrubieszowska. Niewielki region liczący około 300 km2 stał się „tyglem kulturowym”, którego produktem był twór zwany w archeologii grupą masłomęcką, funkcjonującą przez przynajmniej dwa stulecia. Była to swoista enklawa cywilizacji w barbarzyńskim świecie północy, centrum osadnicze, polityczne i przede wszystkim handlowe, do którego docierały niezwykle cenne importy z terenów rzymskich, a mieszkańcy tego regionu na porządku dziennym posługiwali się pieniądzem, co w tamtym czasie na terenie barbarzyńskiej Europy było niezwykłą rzadkością. Goci przemierzający obszary zarówno Polski jak i całej Europy docenili walory środowiskowe, gospodarcze i polityczne, dogodne położenie i zdecydowali się na założenie w tym miejscu zaawansowanego centrum osadniczego, znanego kupcom całego Starego Świata. Dzięki systematycznym badaniom archeologicznym prowadzonym przez trzy ostatnie dekady (1977-…), uzyskano niezwykle cenne informacje dotyczące zarówno życia codziennego, jak również zwyczajów pogrzebowych i obrzędowości gockiej. Kilka wyraźnych skupisk osadniczych z Masłomęczem i Gródkiem na czele, stanowiło trzon składającego się z około 10 tys. mieszkańców wielokulturowego społeczeństwa. Bogactwo i różnorodność darów grobowych oraz zabytki pochodzące ze stanowisk osadowych świadczą o wysokim poziomie ekonomicznym oraz o dalekosiężnych kontaktach handlowych.

W źródłach archeologicznych kres cywilizacji gockiej w naszym regionie wiązał się z pojawieniem się plemion słowiańskich pod koniec V i na początku VI wieku.

Autor artykułu: Bartek Bartecki

(informacje dot. Gotów na podstawie publikacji:
Goci – od Skandzy do Campi Gothorum – A. Kokowski, Warszawa 2007
Archeologia Gotów – A. Kokowski, Lublin 1999
30 powodów do dumy z mieszkania w krainie Gotów, Hrubieszów-Lublin 2007 )